Digitalisering van de Belgische pers

 

Algemene context

 

In 2005 lanceerde de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) in samenwerking met het Archief van de Stad Brussel een pilootproject waarbij de krant Le Soir werd gedigitaliseerd (periode 1887-1970, circa 250.000 pagina’s).

 

Een jaar later kreeg de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de 1ste fase van het ‘Plan voor de digitalisering van het cultureel en wetenschappelijk erfgoed van de federale wetenschappelijke instellingen’ de opdracht een representatieve selectie Belgische kranten van de 19de en 20ste eeuw te digitaliseren.

 

Onder de leiding van het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) slaan de Koninklijke Bibliotheek en het Studie- en documentatiecentrum Oorlog en hedendaagse Maatschappij (SOMA) de handen in elkaar om de praktische voorwaarden van dit project te bepalen en de integrale uitvoering te verzekeren. De grondige studie van de beoogde collecties, het opmaken van een bestek en het lanceren van een Europese offerteaanvraag volgden elkaar op vóór de fase van uitbesteding van de digitaliseringscampagne in november 2007.

Zeldzame en kwetsbare zogenaamde ‘historische’ kranten

 

Collecties van zogenaamde ‘historische’ kranten krijgen natuurlijk voorrang in het kader van de digitaliseringscampagne. Dit erfgoed is immers vaak zeldzaam en bijzonder kwetsbaar. Krantenpapier zoals het zich heeft veralgemeend sinds het midden van de 19de eeuw, verzuurt wanneer het in contact komt met lucht. Dit proces leidt onvermijdelijk tot de zelfvernietiging van de collecties. Bovendien zijn kranten van uitzonderlijk documentair belang voor de meest uiteenlopende domeinen. Dankzij de toepassing van het procédé van OCR (Optical Character Recognition) kunnen we uiteraard nieuwe en interessante zoekmogelijkheden bieden.

3,2 miljoen pagina’s online toegankelijk

 

Het doel van het federale project voor de digitalisering van de Belgische pers bestaat erin ongeveer 3,2 miljoen pagina’s te digitaliseren, te segmenteren, te oceriseren en voor raadpleging beschikbaar te maken. Dit cijfer dekt een selectie van een veertigtal Belgische dagbladen (voor de periode 1831-1950) alsook de gecensureerde kranten die verschenen tijdens de bezettingsperiodes 1914-1918 en 1940-1944. Van zijn kant voorziet het partnerschap met het SOMA in de volledige digitalisering van de clandestiene kranten die tijdens beide wereldoorlogen verschenen (ca. 800 titels). Aansluitend digitaliseert de Bibliotheek, zonder ze te oceriseren, een selectie van kostbare kranten die tot de ‘schatten’ van de instelling behoren.

 

Wat betreft de raadpleging volgt de Koninklijke Bibliotheek nauwgezet de wetgeving inzake het auteursrecht. Daarom zullen de gedigitaliseerde kranten - behoudens enkele zeldzame uitzonderingen - in een eerste fase alleen binnen de muren van de instelling kunnen worden geraadpleegd. Vijf speciale pc’s werden daartoe voorzien in de leeszaal van de afdeling Kranten en Hedendaagse Media.

 

Een drastische selectie op basis van strenge criteria

 

De gekozen ‘algemene’ titels (Belgische kranten gepubliceerd tussen 1831 en 1950) werden geselecteerd op basis van strenge criteria m.b.t. hun representativiteit (oprichtingsdatum, taal van de uitgave, plaats van verschijning, geografische ligging, ideologische en filosofische oriëntering enzovoort). Belangrijk om weten is dat bijna de helft van die kranten ook vandaag nog verschijnt.

 

Voor elke geselecteerde titel werd rekening gehouden met de lanceringsdatum. De terminus ad quem werd vastgesteld op 31 december 1950. Toch zal iedereen kunnen vaststellen dat er soms belangrijke lacunes zijn die getuigen van de fysieke realiteit van de originele collecties die werden behandeld. Natuurlijk zullen deze leemtes stap voor stap worden opgevuld.

 

Hoe de gedigitaliseerde kranten raadplegen?

 

 

Concreet beschikt de gebruiker over twee mogelijkheden om opzoekingen te doen: de ‘full text search’ (opzoeken in de volledige tekst) van een bepaalde term in één of meer beschikbare titels, jaar per jaar, en de ‘calendar search’ (doorbladeren) in de verschillende nummers van een bepaalde titel.

 

Een gebruikershandleiding beschrijft de praktische voorwaarden van beide opzoekingsmethodes en bevat ook de volledige lijst van de beschikbare titels.

 

Andere projecten voor het digitaliseren van kranten

 

Parallel ontwikkelt de Koninklijke Bibliotheek andere projecten om kranten te digitaliseren. Zo is er het proefproject Gazette de Leyde (1750-1793) dat in 2007 werd opgestart in samenwerking met het CNRS-Lyon2. In 2010-2011 werd ook een aantal lokale kranten gedigitaliseerd (meer bepaald in samenwerking met de steden Diksmuide en Sint-Truiden). Voorts verleent de Koninklijke Bibliotheek haar volledige medewerking aan de uitvoering van het project ‘Revues littéraires belges’ dat de Université libre de Bruxelles in 2008 heeft opgestart. In 2011 werd er binnen de Koninklijke Bibliotheek een functionele eenheid Digitalisering gecreëerd die meer bepaald de opdracht heeft het aanbod aan gedigitaliseerde kranten te verrijken door intern in te staan voor het digitaliseren van kranten op microfilm.

 

Marc D'Hoore